球缺与球台公式完整总结表
基本定义
球缺:球被一个平面截下的部分,形状如帽子或碗
球台:球被两个平行平面截下的中间部分,形状如桶或带
通用参数
球半径:\(R\)
球缺高:\(h\)
球台高:\(h\)
底面半径:\(r\)(球缺),\(r_1, r_2\)(球台)
球缺公式
项目
公式
说明
体积
\(V = \dfrac{1}{3}\pi h^2(3R - h)\)
也可写作 \(V = \pi h^2\left(R - \dfrac{h}{3}\right)\)
底面半径
\(r = \sqrt{h(2R - h)}\)
由勾股定理推导
曲面面积
\(S_{\text{曲}} = 2\pi R h\)
球冠面积,不含底面
总表面积
\(S_{\text{总}} = 2\pi R h + \pi r^2\)
含底面面积
几何关系
\(r^2 + (R - h)^2 = R^2\)
基本勾股关系
球台公式
项目
公式
说明
体积
\(V = \dfrac{1}{6}\pi h(3r_1^2 + 3r_2^2 + h^2)\)
对称形式,不显含 \(R\)
曲面面积
\(S_{\text{曲}} = 2\pi R h\)
球带面积,不含底面
总表面积
\(S_{\text{总}} = 2\pi R h + \pi(r_1^2 + r_2^2)\)
含上下底面面积
求球半径 \(R\)(已知 \(r_1, r_2, h\))
三步法(推荐记忆)
\(A = \dfrac{r_1^2 - r_2^2}{h}\)
\(d_1 = \dfrac{A - h}{2}\)
\(R = \sqrt{r_1^2 + d_1^2}\)
记忆口诀:
差方除高得A
A减高半得d
勾股定理得R
总公式(完整形式)
\[R = \sqrt{r_1^2 + \left[\dfrac{1}{2}\left(\dfrac{r_1^2 - r_2^2}{h} - h\right)\right]^2}
\]
等价形式
\[R = \sqrt{r_2^2 + \left[\dfrac{1}{2}\left(\dfrac{r_1^2 - r_2^2}{h} + h\right)\right]^2}
\]
特殊情况
情况
公式
说明
对称球台 \((r_1 = r_2)\)
\(R = \sqrt{r_1^2 + \left(\dfrac{h}{2}\right)^2}\)
球心在球台正中间
球缺情况 \((r_2 = 0)\)
\(R = \dfrac{r_1^2 + h^2}{2h}\)
下底面半径为0时
半球缺 \((h = R)\)
\(V = \dfrac{2}{3}\pi R^3\)
半球体积的一半
重要性质
曲面面积统一性:\(S_{\text{曲}} = 2\pi R h\)(球缺和球台的曲面面积公式相同)
体积关系:球台体积 = 大球缺体积 - 小球缺体积
几何约束:
\[\begin{aligned}
r_1^2 &= R^2 - d_1^2 \\
r_2^2 &= R^2 - d_2^2 \\
h &= d_2 - d_1
\end{aligned}
\]
应用说明
公式选择建议:
日常计算:优先使用三步法,避免记忆复杂总公式
理论推导:使用总公式进行符号运算
特殊情况:使用对应的简化公式
验证方法:
计算得到的 \(R\) 应同时满足:
\[\begin{aligned}
R^2 &= r_1^2 + d_1^2 \\
R^2 &= r_2^2 + (d_1 + h)^2
\end{aligned}
\]
几何意义:
\(A = d_1 + d_2\):上下底面到球心的距离之和
\(d_1\):上底面到球心的距离(可正可负)
当 \(d_1 < 0\) 时,球心位于球台下方
球缺公式证明
1. 球缺体积公式证明
方法一:旋转体积分法
建立坐标系:球心在原点,球方程为 \(x^2 + y^2 + z^2 = R^2\)
球缺高度为 \(h\),顶点在 \((0,0,R)\),底面在 \(z = R-h\)
在高度 \(z\) 处截面半径:\(\rho^2 = R^2 - z^2\)
截面面积:\(A(z) = \pi\rho^2 = \pi(R^2 - z^2)\)
体积积分:
\[V = \int_{R-h}^{R} A(z) dz = \int_{R-h}^{R} \pi(R^2 - z^2) dz
\]
\[= \pi \left[ R^2z - \frac{1}{3}z^3 \right]_{R-h}^{R}
\]
\[= \pi \left( \frac{2}{3}R^3 - \left[ R^2(R-h) - \frac{1}{3}(R-h)^3 \right] \right)
\]
\[= \pi \left( \frac{2}{3}R^3 - R^3 + R^2h + \frac{1}{3}R^3 - R^2h + Rh^2 - \frac{1}{3}h^3 \right)
\]
\[= \pi \left( Rh^2 - \frac{1}{3}h^3 \right) = \frac{1}{3}\pi h^2(3R - h)
\]
方法二:球缺体积公式的几何推导
球缺体积 = 球扇形体积 - 圆锥体积
球扇形体积:\(V_{\text{扇形}} = \frac{2}{3}\pi R^2 h\)
圆锥体积:\(V_{\text{圆锥}} = \frac{1}{3}\pi r^2 (R-h)\)
其中 \(r^2 = h(2R-h)\)
代入得:
\[V = \frac{2}{3}\pi R^2 h - \frac{1}{3}\pi h(2R-h)(R-h)
\]
\[= \frac{1}{3}\pi h \left[ 2R^2 - (2R-h)(R-h) \right]
\]
\[= \frac{1}{3}\pi h \left[ 2R^2 - (2R^2 - 3Rh + h^2) \right]
\]
\[= \frac{1}{3}\pi h (3Rh - h^2) = \frac{1}{3}\pi h^2(3R - h)
\]
2. 球缺底面半径公式证明
剖面图中,球心、底面圆心和底面边缘点构成直角三角形
应用勾股定理:
\[r^2 + (R-h)^2 = R^2
\]
\[r^2 = R^2 - (R^2 - 2Rh + h^2)
\]
\[= 2Rh - h^2 = h(2R - h)
\]
3. 球缺曲面面积(球冠面积)证明
球面方程:\(x^2 + y^2 + z^2 = R^2\)
曲线 \(x = \sqrt{R^2 - z^2}\) 绕 z 轴旋转形成球面
弧长微分:
\[ds = \sqrt{1 + \left( \frac{dx}{dz} \right)^2} dz
\]
\[= \sqrt{1 + \left( \frac{-z}{\sqrt{R^2 - z^2}} \right)^2} dz
\]
\[= \sqrt{1 + \frac{z^2}{R^2 - z^2}} dz = \frac{R}{\sqrt{R^2 - z^2}} dz
\]
旋转曲面面积公式:
\[S = \int_{R-h}^{R} 2\pi x ds
\]
\[= \int_{R-h}^{R} 2\pi \sqrt{R^2 - z^2} \cdot \frac{R}{\sqrt{R^2 - z^2}} dz
\]
\[= \int_{R-h}^{R} 2\pi R dz = 2\pi R [z]_{R-h}^{R} = 2\pi R h
\]
球台公式证明
1. 球台体积公式证明
方法一:积分法
球台介于平面 \(z = a\) 和 \(z = a+h\) 之间
截面半径:\(\rho^2 = R^2 - z^2\)
截面面积:\(A(z) = \pi(R^2 - z^2)\)
体积积分:
\[V = \int_{a}^{a+h} \pi(R^2 - z^2) dz
\]
\[= \pi \left[ R^2z - \frac{1}{3}z^3 \right]_{a}^{a+h}
\]
\[= \pi \left\{ R^2(a+h) - \frac{1}{3}(a+h)^3 - \left( R^2a - \frac{1}{3}a^3 \right) \right\}
\]
\[= \pi h \left( R^2 - a^2 - ah - \frac{1}{3}h^2 \right)
\]
利用几何关系:\(r_1^2 = R^2 - a^2\),\(r_2^2 = R^2 - (a+h)^2\)
两式相加:
\[r_1^2 + r_2^2 = 2R^2 - 2a^2 - 2ah - h^2
\]
\[R^2 - a^2 - ah = \frac{r_1^2 + r_2^2}{2} + \frac{h^2}{2}
\]
代回体积表达式:
\[V = \pi h \left( \frac{r_1^2 + r_2^2}{2} + \frac{h^2}{2} - \frac{1}{3}h^2 \right)
\]
\[= \pi h \left( \frac{r_1^2 + r_2^2}{2} + \frac{h^2}{6} \right)
\]
\[= \frac{1}{6}\pi h (3r_1^2 + 3r_2^2 + h^2)
\]
方法二:球缺体积差法
球台体积 = 大球缺体积 - 小球缺体积
大球缺高:\(H_2 = R + a + h\)
小球缺高:\(H_1 = R + a\)
体积:
\[V = \frac{1}{3}\pi H_2^2(3R - H_2) - \frac{1}{3}\pi H_1^2(3R - H_1)
\]
\[= \frac{1}{3}\pi \left[ (R+a+h)^2(2R-a-h) - (R+a)^2(2R-a) \right]
\]
展开整理后可得相同结果
2. 球台曲面面积(球带面积)证明
与球冠面积证明类似,积分区间变为 \(z = a\) 到 \(z = a+h\)
面积积分:
\[S = \int_{a}^{a+h} 2\pi x ds
\]
\[= \int_{a}^{a+h} 2\pi \sqrt{R^2 - z^2} \cdot \frac{R}{\sqrt{R^2 - z^2}} dz
\]
\[= \int_{a}^{a+h} 2\pi R dz = 2\pi R [z]_{a}^{a+h} = 2\pi R h
\]
3. 球台求球半径公式证明
已知 \(r_1, r_2, h\),求 \(R\)
设上底面到球心距离为 \(d_1\),下底面到球心距离为 \(d_2\)
几何关系:
\(r_1^2 = R^2 - d_1^2\)
\(r_2^2 = R^2 - d_2^2\)
\(d_2 - d_1 = h\)
前两式相减:
\[r_1^2 - r_2^2 = (R^2 - d_1^2) - (R^2 - d_2^2)
\]
\[= d_2^2 - d_1^2 = (d_2 - d_1)(d_2 + d_1)
\]
\[= h(d_2 + d_1)
\]
解得:
\[d_1 + d_2 = \frac{r_1^2 - r_2^2}{h}
\]
联立方程:
\(d_2 - d_1 = h\)
\(d_1 + d_2 = \frac{r_1^2 - r_2^2}{h}\)
解得:
\[d_1 = \frac{1}{2}\left( \frac{r_1^2 - r_2^2}{h} - h \right)
\]
\[d_2 = \frac{1}{2}\left( \frac{r_1^2 - r_2^2}{h} + h \right)
\]
代入 \(r_1^2 = R^2 - d_1^2\) 得:
\[R = \sqrt{r_1^2 + d_1^2}
\]
\[= \sqrt{r_1^2 + \left[ \frac{1}{2}\left( \frac{r_1^2 - r_2^2}{h} - h \right) \right]^2}
\]
特殊情况证明
1. 对称球台 (\(r_1 = r_2\)) 球半径公式
当 \(r_1 = r_2\) 时,\(r_1^2 - r_2^2 = 0\)
代入一般公式:
\[R = \sqrt{r_1^2 + \left[ \frac{1}{2}\left( 0 - h \right) \right]^2}
\]
\[= \sqrt{r_1^2 + \left( \frac{h}{2} \right)^2}
\]
2. 球缺 (\(r_2 = 0\)) 球半径公式
当 \(r_2 = 0\) 时,代入一般公式:
\[R = \sqrt{r_1^2 + \left[ \frac{1}{2}\left( \frac{r_1^2}{h} - h \right) \right]^2}
\]
\[= \sqrt{r_1^2 + \frac{1}{4}\left( \frac{r_1^4}{h^2} - 2r_1^2 + h^2 \right)}
\]
\[= \sqrt{ \frac{r_1^4}{4h^2} + \frac{r_1^2}{2} + \frac{h^2}{4} }
\]
\[= \sqrt{ \left( \frac{r_1^2 + h^2}{2h} \right)^2 } = \frac{r_1^2 + h^2}{2h}
\]